Myśl Ekonomiczna i Polityczna (online ISSN 2545-0964, ISSN 2081-5913) jest kwartalnikiem Wydziału Ekonomii i Zarządzania Uczelni Łazarskiego. Ukazuje się od stycznia 2010 roku, jest kontynuacją czasopisma naukowego "Myśl Ekonomiczna i Prawna" wydawanego w latach 2003–2009. Jego geneza i ewolucja stanowią odbicie dziejów Uczelni Łazarskiego, jednej z najstarszych niepublicznych szkół wyższych w Polsce.
Strategiczny zwrot UE i impuls ukraiński
W artykule poddano analizie historyczną tożsamość UE oraz przeszkody, z jakimi obecnie się mierzy, zmuszające ją do znacznych zmian wewnętrznych i rekonfiguracji. Ponadto zbadano, jak Unia postrzega przystąpienie Ukrainy do UE: z perspektywy wspólnoty moralnej, systemu poddawanego presji czy projektu w trakcie ewolucji. W artykule dowodzi się, że przyjęcie Ukrainy może stać się katalizatorem strategicznej transformacji UE w szybko zmieniającym się międzynarodowym ładzie.
Unia Europejska, Ukraina, rozszerzenie, integracja z UE, tożsamość, potęga normatywna, pozycja strategiczna, przystąpienie Ukrainy, stosunki USA‑UE, międzynarodowy ład
Prawa autorskie (c) 2025 https://creativecom-mons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/
Dziedzictwo komunizmu jako czynnik kształtujący kulturę polityczną i tożsamość narodową Białorusi
W niniejszym artykule zbadano, w jaki sposób dziedzictwo postkomunistyczne ukształtowało kulturę polityczną oraz tożsamość narodową na Białorusi. Przedmiotem analizy jest zakres, w jakim instytucje, normy społeczne oraz paradygmaty strategiczne epoki radzieckiej wpłynęły na praktyki sprawowania władzy i próby budowania narodu w polityce białoruskiej. W oparciu o literaturę naukową, analizy strategii publicznych oraz współczesne wydarzenia polityczne oceniono dwa wzajemnie powiązane wymiary: trwałość autorytaryzmu i scentralizowanej władzy państwowej, a także społeczną nostalgię. W artykule wskazano, że dziedzictwo postkomunistyczne stanowi istotną podstawę wewnętrznej stagnacji Białorusi oraz jej podwójnej tożsamości narodowej.
autorytaryzm, Białoruś, dziedzictwo komunizmu, tożsamość narodowa, zależność od ścieżki, kultura polityczna
Poza realizmem i liberalizmem: resentyment jako kategoria wyjaśniania nowej osi zła
W artykule poddano analizie koncepcję „resentymentu” jako istotnego, lecz często pomijanego zjawiska, które kształtuje zarówno politykę wewnętrzną, jak i stosunki międzynarodowe. Chociaż zjawisko resentymentu tradycyjnie kojarzone jest z wewnętrzną rywalizacją o władzę, może ono także wywierać znaczny wpływ na politykę zagraniczną państwa poprzez odwoływanie się do pamięci o przeszłych niesprawiedliwościach, utraconych terytoriach czy do przekonania o upadku imperium. Rozpoznaniu problemu służy analiza tzw. nowej osi zła – koalicji Federacji Rosyjskiej, ChRL i Korei Północnej, opartej nie tylko na interesach ekonomicznych, ale także wspólnym sentymencie antyzachodnim. Resentyment pełni rolę spoiwa ideologicznego i katalizatora dla działań z zakresu polityki zagranicznej. Autor wskazuje, że chociaż niektórzy przywódcy celowo manipulują narracjami historycznymi, świadomie wykorzystując je jako narzędzie polityczne, inni rzeczywiście je internalizują, nierzadko kosztem długoterminowych interesów państwa. Autor ostatecznie dochodzi do wniosku, że polityka kształtowana przez resentyment stanowi jeden z najistotniejszych czynników w procesie transformacji współczesnego ładu międzynarodowego.
resentyment, polityka historyczna, polityka pamięci, tożsamość narodowa, oś zła
Przyszłość Europy jako potęgi normatywnej: scenariusze transformacji tożsamości międzynarodowej Unii Europejskiej
Unia Europejska, definiowana przez wielu badaczy jako potęga normatywna, w zakresie stosunków międzynarodowych skupiała się multilateralizmie i wzmacnianiu prawa oraz instytucji międzynarodowych. Ponieważ porządek międzynarodowy oparty na zasadach ulega rozpadowi tworzy jej skupienie na oddziaływaniu za pomocą norm tworzy wyzwanie, które może przerodzić się w kryzys i charakterze egzystencjalnym. Zjawiska takich jak takich jak imigracje, wojny, populizm czy oportunizm polityczny, dziś coraz powszechniejsze, zagrażają jej legitymizacji, sprawczości, a być może nawet kwestionują sens jej dalszego istnienia. Konieczna zatem jest adaptacja i świadoma ewolucja tożsamości międzynarodowej Unii Europejskiej. Niniejszy artykuł koncentruje się na jej możliwych trajektoriach. Nakreślono i szczegółowo przeanalizowano trzy scenariusze dla przyszłości Unii Europejskiej, opisując przesłanki oraz konsekwencje ich realizacji. Pierwszy scenariusz to Model Hybrydowy, w którym UE ewoluuje, zachowując swoją potęgę normatywną, ale przyjmuje elementy siły twardej. Drugi scenariusz to Unia Europejska Zombie, w którym UE imploduje przez wzrost sił Eurosceptycznych i brak woli politycznej polityków proeuropejskich. W trzecim scenariuszu opisana jest Koalicja Chętnych, gdzie nieliczna grupa państw członkowskich ustanawia struktury równoległe do Unii Europejskiej i jednoczy się, aby sprostać wyzwaniom w zakresie obronności.
Unia Europejska, potęga normatywna, scenariusze, porządek międzynarodowy oparty na zasadach
Genealogia Unii Europejskiej – tandem filozofii niemieckiej i francuskiej począwszy od „wieczystego pokoju” w szkicach Kanta i Rousseau
Artykuł koncentruje się na dyskursie filozoficznym dotyczącym możliwej Federacji Europejskiej, odzwierciedlonym w szkicach Wiecznego pokoju autorstwa niemieckiego filozofa Immanuela Kanta oraz francuskiego filozofa Jeana‑Jacques’a Rousseau. Wykraczając poza hipotetyczne możliwości i ramy wiecznego pokoju sformułowane przez teoretyków Oświecenia, tekst rozwija się w analizę praktycznej realizacji tych idei, odnosząc je do podmiotu ponadnarodowego, jakim jest Unia Europejska. Istotnym punktem jest również tandem francusko‑niemiecki, ponieważ to wybitni myśliciele z tych dwóch narodów zainicjowali i zwieńczyli omawiany dyskurs filozoficzny. Duch tej intelektualnej współpracy jest obecny na wielu poziomach jako integralny element polityki wewnętrznej i zagranicznej, a zarazem jako jeden z głównych czynników przyczyniających się do procesów integracji europejskiej, zwłaszcza w przekładaniu teoretycznych implikacji idei wiecznego pokoju na praktykę. Artykuł wyodrębnia podstawowe zasady leżące u podstaw teorii Wiecznego pokoju i ocenia ich zgodność oraz znaczenie dla natury Unii Europejskiej, definiując tandem intelektualny jako ramę metodologiczną dla przyszłej analizy.
wieczny pokój, Federacja Europejska, francusko‑niemiecki motor integracji, stan natury, praworządność, pokój demokratyczny, maksymy moralne, WPZiB, WPBiO
Prawa autorskie (c) 2026 https://creativecom-mons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/
Między Moskwą, Warszawą i Kijowem. Niemiecka polityka wschodnia przed wybuchem pełnoskalowej rosyjskiej wojny w Ukrainie – wybrane aspekty
W artykule przeanalizowano wybrane zagadnienia związane z polityką wschodnią zjednoczonych Niemiec. Zdefiniowano główne cezury tej polityki na przestrzeni lat. Główny wątek dotyczy działań Niemiec, do których doszło między rosyjskim atakiem na Ukrainę w 2014 r. i wybuchem wojny na pełną skalę w lutym 2022 r. Analizie poddano m.in. dyskusję na temat sankcji wobec Rosji, czy kontrowersyjnej sieci gazociągów Nord Stream. Ukazano przy tym zróżnicowane opinie dotyczące polityki wschodniej, jakie pojawiały się na przestrzeni lat w niemieckim dyskursie społeczno‑politycznym.
polityka wschodnia, polityka bezpieczeństwa, stosunki niemiecko‑rosyjskie, stosunki niemiecko‑ukraińskie, rosyjska wojna przeciwko Ukrainie
Wpływ wojny pomiędzy Izraelem a organizacją HAMAS na zwroty z akcji: podejście oparte na analizie wydarzeń
Celem artykułu jest analiza reakcji spółek akcyjnych z sektora naftowego na wybuch wojny między Izraelem a Hamasem. W szczególności zbadano krótkoterminowe skutki najistotniejszych wydarzeń związanych z konfliktem. Zbiór danych obejmuje 10 spółek notowanych na Nowojorskiej Giełdzie Papierów Wartościowych w ciągu dwóch lat, od stycznia 2022 r. do grudnia 2023 r. Wybrano dane dzienne zamiast tygodniowych lub miesięcznych ze względu na ich większą dokładność i liczebność próby. Głównym narzędziem badawczym jest szeroko stosowana metodologia badania zdarzeń (ESM), która opiera się na założeniu hipotezy rynku efektywnego (EMH). Zgodnie z podstawowym wynikiem badania w ramach skumulowanej dodatkowej stopy zwrotu (CAR) odnotowano pozytywną reakcję na wiadomość o wybuchu wojny dzień po tym zdarzeniu. Efekt ten był jednak tymczasowy, ponieważ ceny bardzo szybko powróciły do poziomu początkowego, a nawet niższego.
dodatkowa stopa zwrotu, skumulowana dodatkowa stopa zwrotu, badanie zdarzenia, wojna między Izraelem a Hamasem
Analiza wpływu prawa imigracyjnego na wzrost gospodarczy: wnioski ze Stanów Zjednoczonych
Przedmiot badań: Prawo imigracyjne odgrywa kluczową rolę w kształtowaniu krajobrazu gospodarczego Stanów Zjednoczonych. Regulacje dotyczące liczby imigrantów dopuszczonych do pracy lub łączenia rodzin mają istotne znaczenie dla rynków pracy, produktywności oraz ogólnego wzrostu gospodarczego. Często są one przedmiotem debaty, zwłaszcza pod kątem ich długoterminowych skutków dla kluczowych wskaźników ekonomicznych, takich jak PKB per capita, wskaźniki ubóstwa i poziom bezrobocia. Cel badawczy: Celem niniejszego artykułu jest zbadanie wpływu prawa imigracyjnego Stanów Zjednoczonych na wzrost gospodarczy, koncentrując się na polityce utrzymującej roczne limity liczby imigrantów dopuszczonych do pracy lub wynikających z prawa do łączenia rodzin. Badanie ma na celu ocenę zależności między tymi regulacjami a różnymi wskaźnikami ekonomicznymi, ze szczególnym uwzględnieniem ich wpływu na dynamikę gospodarczą i stabilność. Metoda badawcza: Badanie wykorzystuje metodę badań ilościowych, opierając się na danych statystycznych w celu analizy korelacji między prawem imigracyjnym, a kluczowymi wskaźnikami ekonomicznymi. Poprzez ocenę PKB per capita, wskaźników ubóstwa oraz poziomu bezrobocia, badanie identyfikuje skutki regulacji imigracyjnych na gospodarkę Stanów Zjednoczonych. Wyniki: Wyniki badań wskazują, iż polityka ograniczająca liczbę imigrantów przyczynia się pozytywnie do wzrostu gospodarczego poprzez zapewnienie stałego napływu wykwalifikowanej siły roboczej, co zwiększa produktywność i innowacyjność. Regulacje te wspierają wzrost PKB per capita, co odgrywa kluczową rolę w redukcji poziomu ubóstwa i bezrobocia. Imigranci stymulują także rozwój sektora zaawansowanych technologii, ponieważ wielu z nich posiada odpowiednie kwalifikacje i wykształcenie, które odpowiadają na potrzeby rynku pracy. Dodatkowo, zakładanie nowych firm przez imigrantów wspiera przedsiębiorczość, co prowadzi do tworzenia nowych miejsc pracy i wzrostu dynamiki gospodarczej. Podsumowując, artykuł uzasadnia, że starannie zarządzana polityka imigracyjna jest kluczowa dla utrzymania stabilności gospodarczej Stanów Zjednoczonych. Poprzez równoważenie potrzeb rynku pracy z aspektami społecznymi, regulacje te sprzyjają dobrobytowi jednostek oraz rozwojowi społeczeństwa amerykańskiego, podkreślając znaczenie ukierunkowanych strategii imigracyjnych dla konkurencyjności gospodarczej.
polityka imigracyjna, wskaźniki bezrobocia, dynamika płac
Wyzwania związane z zastosowaniem sztucznej inteligencji w rekrutacji a ochrna prywatności
Artykuł omawia ewolucję definicji sztucznej inteligencji (AI) oraz wyzwania związane z jej zastosowaniem w rekrutacji w kontekście ochrony prywatności kandydatów do pracy. Kluczowym problemem jest nieprecyzyjność definicji AI, która wpływa na skuteczność regulacji i zapewnienie standardów etycznych. Nieprecyzyjne definicje mogą prowadzić do nadmiernej lub niewystarczającej regulacji, obejmując technologie niezwiązane z AI lub pomijając zaawansowane systemy o wysokim ryzyku. Dodatkowo AI w rekrutacji stwarza nowe wyzwania związane z prywatnością, które wykraczają poza tradycyjną ochronę danych osobowych. Aby sprostać tym wyzwaniom, zaproponowano koncepcję hybrydowej prywatności, łączącą różne wymiary jej ochrony: informacyjny, dostępności fizycznej i wirtualnej oraz decyzyjny. Ewolucja definicji AI, od testu Turinga (1950) po współczesne podejścia pokazuje, jak zmienia się rozumienie tej technologii i jakie ma to konsekwencje dla etyki oraz regulacji prawnych. Obecne definicje AI i regulacje wymagają dopracowania, aby nadążyć za dynamicznym rozwojem technologii. Nieprecyzyjne definicje prowadzą do problemów interpretacyjnych, które utrudniają skuteczne wdrażanie prawa. Wnioski sugerują potrzebę elastycznych regulacji oraz wypracowania standardów etycznych, które chronią prywatność kandydatów, a jednocześnie uwzględniają interesy pracodawców. Kluczowe jest znalezienie dynamicznej równowagi między sztywnymi a elastycznymi regulacjami, które mogą dostosować się do zmieniającego się charakteru technologii AI i związanych z nią wyzwań etycznych, takich jak balansowanie między prywatnością kandydatów a interesem pracodawców.
sztuczna inteligencja, algorytmiczna rekrutacja, prototypowość definicji i regulacji AI, hybrydowa ochrona prywatności, prywatność informacyjna, dostępności, decyzyjna, etyka i prawo AI, decyzje AI, uprzedzenia algorytmiczne, nieracjonalne schematy wyboru
Zarządzanie wiedzą w kontekście zapobiegania sytuacjom kryzysowym na przykładzie doświadczeń marki Tiger – studium przypadku
Celem artykułu jest identyfikacja i ocena roli zarządzania wiedzą marki Tiger w kontekście sytuacji kryzysowej. W artykule zastosowano metodę studium przypadku, opierając się na danych wtórnych, analizie działań marketingowych oraz dostępnych materiałach prasowych i raportach branżowych. W części teoretycznej omówiono kluczowe koncepcje zarządzania wiedzą, w tym różnorodne modele zarządzania wiedzą oraz ich powiązania z tworzeniem przewagi konkurencyjnej na rynku. Przeprowadzona analiza przypadku marki Tiger ukazuje, w jaki sposób organizacja wykorzystuje wiedzę rynkową, konsumencką i operacyjną w procesach innowacyjnych, komunikacyjnych oraz w zarządzaniu kryzysowym. Szczególną uwagę poświęcono sposobom transferu i przetwarzania wiedzy wewnątrz organizacji, a także zdolności marki do uczenia się i adaptacji w dynamicznym otoczeniu rynkowym. Wyniki analizy wskazują, że skuteczne zarządzanie wiedzą stanowi istotny czynnik wpływający na innowacyjność, odporność i pozycję konkurencyjną marki. Przedstawione wnioski mogą stanowić punkt odniesienia dla innych podmiotów branży FMCG, zainteresowanych strategicznym wykorzystaniem wiedzy w rozwoju marki.
zarządzanie wiedzą, marka Tiger, sytuacja kryzysowa, wizerunek, model SECI, model zarządzania wiedzą Probsta, cykl życia wiedzy
Wojna Rosji z Ukrainą a polityka sankcyjna Unii Europejskiej
W artykule skupiono się na wybranych aspektach polityki sankcyjnej Unii Europejskiej wobec agresji zbrojnej Rosji na Ukrainę w latach 2014–2023. Wskazano kontekst konfliktu oraz przedstawiono stanowisko UE wobec działań Federacji Rosyjskiej i kolejno wdrażane przez nią od 2014 r. środki ograniczające. Opisano również skutki wdrożenia sankcji dla gospodarki rosyjskiej.
sankcje, konflikt, środki ograniczające, Rosja, Ukraina, agresja, handel, gospodarka
Obligacje reparacyjne w XXI wieku: wnioski z pożyczek Dawesa i Younga dla współczesnych scenariuszy Niemcy – Polska oraz Ukraina – Rosja
Artykuł szacuje współczesny koszt kapitału obligacji reparacyjnych, kalibrując historyczne spready Pożyczki Dawesa (1924) i Pożyczki Younga (1930) do warunków rynkowych 2025 r. Postępowano dwustopniowo: (1) skorygowano historyczne premie o zmianę globalnej stopy wolnej od ryzyka, (2) uwzględniono jakość instytucji (indeks rule of law Banku Światowego) oraz obecność klauzul waloryzacyjnych. Dla dwóch hipotetycznych emisji – niemieckiej (transfer na rzecz Polski) i ukraińskiej (zabezpieczonej zamrożonymi aktywami Federacji Rosyjskiej) – uzyskano równoważne spready rzędu 107 pb i 275 pb powyżej 10‑letniej stopy EUR OIS. Test stabilności Domara pokazuje, że emisja RFN pozostaje fiskalnie neutralna przy umiarkowanym wzroście nominalnym, natomiast emisja ukraińska wymaga pełnego nadzoru wielostronnego nad rachunkiem escrow oraz utrzymania wysokiej dynamiki PKB. Analiza potwierdza, że zabezpieczenia materialne i kontrola instytucji międzynarodowych mogą znacząco obniżyć premię za ryzyko (jak sugerują dowody historyczne, o około 30–40 punktów bazowych), a tokenizacja redukuje koszty operacyjne, lecz nie usuwa ryzyka politycznego. Rekomenduje się stworzenie unijnych ram prawnych dla obligacji reparacyjnych, kompatybilnych z MiCA, DLT Pilot Regime oraz prowadzenie dalszych (regresja panelowa lub modele DSGE z komponentem reparacyjnym).
obligacje reparacyjne, dług suwerenny, plan Dawesa, plan Younga, praworządność, klauzula waloryzacyjna, rachunek escrow, tokenizacja, MiCA, DLT Pilot Regime, warunek Domara
Zjawisko ubóstwa energetycznego w krajach Europy Środkowo-Wschodniej w świetle zrównoważonego rozwoju
Artykuł dotyka problemu ubóstwa energetycznego w krajach Europy Środkowo- Wschodniej w kontekście zrównoważonego rozwoju oraz zachodzącego procesu transformacji energetycznej. Zwraca się w nim uwagę na dynamiczne przekształcenia systemów elektroenergetycznych tych krajów, które dążą do zastąpienia wysokoemisyjnych paliw kopalnych niskoemisyjnymi źródłami energii, w tym odnawialnymi (OZE). W artykule szczegółowo przeanalizowano związek pomiędzy udziałem OZE w miksie elektroenergetycznym a poziomem i zmiennością cen energii elektrycznej, a także jego wpływ na zjawisko ubóstwa energetycznego.
ubóstwo energetyczne, transformacja energetyczna, odnawialne źródła energii, zrównoważony rozwój
Prawa autorskie (c) 2025 Lazarski University https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/
One issue parties w Polsce – analiza porównawcza
Celem artykułu jest analiza porównawcza partii i partii jednego celu w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem Samoobrony RP, Ruchu Palikota, Kukiz’15 oraz Nowoczesnej. Autor chce zrozumieć czynniki sukcesu wyborczego tych ugrupowań oraz powody ich upadku, pomimo początkowego wzrostu popularności. Analiza obejmuje dynamikę rozwoju organizacyjnego i zmian poparcia tych partii, ich programy, strategie polityczne i rolę liderów. Autor bada, dlaczego te partie, mimo początkowego sukcesu, nie utrzymują się długo na scenie politycznej. Partie jednego zagadnienia są częstym zjawiskiem w systemach politycznych, w tym w Polsce. Choć krótkotrwałe, ugrupowania takie jak Samoobrona RP czy Ruch Palikota, miały istotny wpływ na polityczny krajobraz. Badanie tych partii może pomóc zrozumieć rolę charyzmatycznych liderów i populizmu w społeczeństwie oraz polityce.
partie polityczne, analiza porównawcza, partie jednego celu, partie jednego zagadnienia, sukcesy i porażki, wyniki wyborcze, rola liderów
Od innowacji do technorywalizacji. Dynamika bezpieczeństwa technologicznego: technokolonializm, technonacjonalizm, hegemonia technologiczna i protekcjonizm technologiczny
Bezpieczeństwo technologiczne stanowi jedno z najważniejszych wyzwań w erze globalnej rywalizacji oraz dynamicznego rozwoju technologicznego. Artykuł analizuje cztery główne koncepcje kształtujące współczesny krajobraz technologiczny i geopolityczny: technokolonializm, technonacjonalizm, hegemonię technologiczną oraz protekcjonizm technologiczny. Celem artykułu jest usystematyzowanie wiedzy na temat tych zjawisk, uwypuklenie ich cech, celów oraz potencjalnych ryzyk. Przeprowadzona analiza komparatywna ujawnia podobieństwa i różnice między omawianymi koncepcjami, opierając się na przeglądzie literatury naukowej oraz danych zastanych, takich jak raporty międzynarodowych organizacji i dokumenty strategiczne. Zastosowanie metod syntezy i dedukcji pozwoliło na stworzenie spójnego modelu analitycznego, ilustrującego teoretyczne rozważania przykładami z praktyki. W wyniku analizy stwierdzono, że te cztery koncepcje są ze sobą powiązane i stanowią elementy szerszej strategii państw w kontekście globalnej rywalizacji technologicznej.
bezpieczeństwo technologiczne, technokolonializm, technonacjonalizm, hegemonia technologiczna, protekcjonizm technologiczny
Migracja a bezpieczeństwo Niemiec: analiza zagrożeń, wyzwań integracyjnych i strategii zarządzania migracją
Artykuł analizuje wyzwania i zagrożenia bezpieczeństwa wewnętrznego Niemiec związane z migracją i imigracją, a także działania podejmowane przez rząd niemiecki w odpowiedzi na te wyzwania. W ostatnich latach Niemcy, będące jednym z głównych krajów docelowych dla migrantów z regionów objętych konfliktami i kryzysami gospodarczymi, stanęły przed rosnącymi wyzwaniami z zakresu ochrony granic, zarządzania kryzysowego oraz integracji społecznej. Celem artykułu jest wieloaspektowa analiza problematyki migracji i imigracji z perspektywy bezpieczeństwa, przy uwzględnieniu zarówno aspektów społeczno‑gospodarczych, jak i geopolitycznych, z jakimi mierzy się współczesna Europa. W ramach pracy dokonano szczegółowej analizy literatury naukowej, dokumentów rządowych, raportów publicznych oraz danych statystycznych, aby przedstawić szerokie spektrum zagadnień i wyzwań dotyczących migracji. W artykule omówiono główne kierunki niemieckiej polityki migracyjnej, środki prewencyjne i strategie integracyjne, a także działania podejmowane w zakresie współpracy międzynarodowej i w ramach Unii Europejskiej. Ponadto zastosowano metodę studium przypadku, aby zilustrować specyficzne sytuacje, które wywołały szczególną reakcję społeczną i rządową, oraz ocenić efektywność polityk wdrażanych w Niemczech. Rezultaty badań wskazują, że migracja jest dla Niemiec źródłem zarówno możliwości gospodarczych, jak i zagrożeń, które mogą przejawiać się poprzez wzrost napięć społecznych, ryzyko radykalizacji oraz wzrost przestępczości. Skuteczne działania integracyjne i współpraca na poziomie europejskim są kluczowe dla minimalizacji negatywnych skutków migracji oraz wspierania stabilności społecznej. W zakończeniu artykułu przedstawiono rekomendacje, które mogą wesprzeć Niemcy w dalszym rozwijaniu polityki migracyjnej, stanowiącej wzór dla innych państw, w tym Polski. Adaptacja tych rozwiązań może przynieść istotne korzyści także na poziomie krajowym.
migracja, bezpieczeństwo wewnętrzne, Niemcy, polityka migracyjna, integracja społeczna, zagrożenia bezpieczeństwa, polityka integracyjna
Ewolucja stawek podatku od nieruchomości dla działalności gospodarczej w Polsce w latach 2018–2024: analiza tendencji i uwarunkowań
Kształtowanie się stawek od nieruchomości jest zjawiskiem zmieniającym się zarówno pod wpływem odgórnych stawek maksymalnych, jak i decyzji władz gminy. Artykuł analizuje ewolucję stawek podatku od nieruchomości dla działalności gospodarczej. Badaniem objęto wszystkie 2477 gminy w Polsce w latach 2018–2024. Zanalizowano trendy stawek podatku od nieruchomości w podziale na budynki oraz grunty w poszczególnych latach. W artykule objęto również badaniem analizę stawek podatkowych w poszczególnych rodzajach gmin.
podatek od nieruchomości, opodatkowanie przedsiębiorstw, polityka podatkowa gmin
Wpływ handlu międzynarodowego na wzrost gospodarczy: wyniki bayesowskiego uśredniania modeli paneli dynamicznych
Niniejsze opracowanie porusza kwestie związane ze wzrostem gospodarczym, z tym, jak zmieniała się teoria na jego temat, a także jakie są jego potencjalne determinanty. W tym celu skonstruowano dane panelowe dla 129 krajów z lat 1975–2015. Uwzględniono również niepewność modelu, a także kwestie odwrotnej przyczynowości, które mogą pojawić się podczas pracy z takimi danymi. Metodologia zastosowana w badaniu obejmuje ramy Moral-Benito (2016) w połączeniu z bayesowską metodą uśredniania modelu (BMA). Spośród pięciu zmiennych tylko jedna okazała się niepewna. Pozostałe cztery są solidne, a trzy z nich na najbardziej restrykcyjnym poziomie. W opracowaniu przedstawiono również możliwe uzasadnienie uzyskanych wyników i podtrzymano hipotezę, że handel międzynarodowy ma pozytywny wpływ na wzrost gospodarczy.
funkcja, regresory, prawdopodobieństwo, współczynnik, zmienna, próg, formuła
Federalizacja państw członkowskich UE – implikacje dla gospodarki Polski i stosunków międzynarodowych
Niniejszy artykuł ma na celu ocenę potencjalnego wpływu planowanej federalizacji Unii Europejskiej (UE) na gospodarkę Polski i jej stosunki międzynarodowe. Autorzy badają gotowość Polski do tej zmiany i stosują różne metody badawcze, w tym przegląd istniejącej literatury, analizę dokumentów i raportów Komisji Europejskiej, a także analizę dyskursu politycznego. Ponadto autorzy zagłębiają się w perspektywę Niemiec na federalizację UE i jej czynniki wpływające, podając ilustrujące przykłady. Obecna sytuacja w Unii Europejskiej wymaga retrospektywnego spojrzenia na ważne wydarzenia, aby lepiej zrozumieć sytuację gospodarczą i polityczną Polski. Traktat z Maastricht z 1992 r. porzucił koncepcję współpracy gospodarczej niepodległych krajów, która została zawarta w Traktacie Rzymskim z 1957 r., i wprowadził ideę zjednoczenia krajów w wymiarze gospodarczym, politycznym i kulturowym, aby wysunąć na pierwszy plan integrację polityczną. Wartość tego artykułu polega na ocenie wpływu federalizacji na dalszy rozwój gospodarczy i polityczny Polski. Zdaniem niektórych autorów ze względu na różnice kulturowe i społeczne między państwami członkowskimi UE niemiecka koncepcja federalizmu nie może służyć jako model dla UE, ale raczej jako federalizm kooperacyjny. Ocena zatwierdzonych 245 zmian w traktatach, zdaniem autorów, jest raczej centralizacją niż federalizmem, w którym władza i kompetencje strategiczne są przeniesione z państw członkowskich UE na władzę wykonawczą (obecnie: Komisję Europejską).
federalizacja, Polska, Niemcy, rząd europejski, Altiero Spinelli
Europa Wschodnia w obliczu rewizjonizmu geopolitycznego Rosji
W opracowaniu dokonano analizy sytuacji politycznej i geostrategicznej wybranych państw Europy Wschodniej w kontekście narastającej presji neoimperialnej polityki Rosji oraz przedłużającego się konfliktu zbrojnego w Ukrainie. Punktem wyjścia jest rok 2021, w którym obserwowano m.in. próbę wznowienia dialogu rosyjsko‑ukraińskiego w ramach formatu normandzkiego oraz postępujące uzależnienie Białorusi od Federacji Rosyjskiej. Autor ukazuje, w jaki sposób działania Moskwy – od nacisków energetycznych po manipulacje historyczne – służą destabilizacji regionu i osłabianiu prozachodnich aspiracji państw poradzieckich. Szczególną uwagę poświęcono roli Unii Europejskiej i jej polityce wschodniej, która w obliczu wojny w Ukrainie, zmian w strukturze bezpieczeństwa regionalnego oraz braku spójności wewnętrznej UE staje przed poważnymi wyzwaniami. W artykule postawiono pytanie, czy UE będzie w stanie prowadzić asertywną i spójną politykę wobec Europy Wschodniej, czy też dojdzie do kolejnego „resetu” w relacjach z Rosją. W konkluzji wskazano na potrzebę głębokiej rewizji dotychczasowych założeń polityki unijnej w stosunku do wschodniego sąsiedztwa oraz konieczność budowy odporności regionu wobec wpływów Rosji.
Europa Wschodnia, Rosja, neoimperializm, konflikt w Ukrainie, Białoruś, polityka zagraniczna Unii Europejskiej, odporność geopolityczna
Prawa autorskie (c) 2025 Uczelnia Łazarskiego w Warszawie, Polska https://creativecom-mons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/
Europeizacja stosunków polsko‑ niemieckich w okresie rządów Prawa i Sprawiedliwości
Po zjednoczeniu Niemiec i upadku komunizmu stosunki polsko‑niemieckie doświadczyły znaczącej poprawy, stając się jednymi z filarów bezpieczeństwa europejskiego. Ta transformacja ułatwiła rozszerzenie UE, zwiększyła handel oraz kontakty międzyludzkie. Do 2015–2016 roku postrzeganie tych stosunków stale się poprawiało w obu krajach, a były minister spraw zagranicznych Polski Bronisław Geremek określił polsko‑niemieckie pojednanie mianem „cudu”. Jednak ten stale rosnący trend zakończył się, gdy eurosceptyczna partia Prawo i Sprawiedliwość (PiS) wygrała wybory w Polsce w 2015 r., pozostając przy władzy przez osiem lat, aż do utraty większości w październiku 2023 r. W przeciwieństwie do poprzednich rządów po 1989 r., PiS nie traktował priorytetowo stosunków z Berlinem i aktywnie działał na rzecz równoważenia postrzeganej dominacji francusko‑niemieckiej w UE. Główne punkty sporne obejmowały odmienne podejścia do Rosji, migracji, polityki klimatycznej i integracji europejskiej. Napięcia historyczne powróciły, gdy Warszawa zagroziła pozwaniem Niemiec o reparacje wojenne, podczas gdy odejście Polski od zasad liberalno‑demokratycznych – podważanie zasad rządów prawa i atakowanie niezależności sądownictwa – stworzyło niezgodność z fundamentalnymi wartościami Republiki Federalnej Niemiec. Wcześniej analitycy przypisywali postęp w stosunkach polsko‑niemieckich wpływowi integracji europejskiej na budowanie konsensusu, powołując się na przykład stosunków francusko‑zachodnio‑niemieckich. Jednak pojawiły się pytania, czy wpływ integracji europejskiej nie osłabł, gdy Polska osiągnęła pełne członkostwo w UE. Niniejsza analiza dowodzi, że choć znaczenie europeizacji dla transformacji wewnętrznej Polski osłabło, nadal odgrywa ona kluczową rolę w stosunkach Warszawa–Berlin. Pomimo licznych bilateralnych sporów okresie 2015– 2023, stosunki polsko‑niemieckie byłyby znacznie bardziej problematyczne, gdyby zostały pozbawione szerszych ram europejskich, które nadal zachęcają obie stolice do współpracy.
europeizacja, Polska, Niemcy, bezpieczeństwo, gospodarka, rozszerzenie
Ropa, energia i strategia: analiza teorii gier interakcji geopolitycznych w regionie Gujany
W artykule tym analizuje się istniejące napięcia w regionie Guinana w Ameryce Południowej między Gujaną a Wenezuelą dotyczące regionu Essequibo. Do oceny decyzji strategicznych podejmowanych przez Wenezuelę, Gujanę, Brazylię (jako gracza regionalnego) oraz USA (jako stałą potęgę globalną) wykorzystano teorię gier. Celem jest ukazanie procesów decyzyjnych w konflikcie, które mogą obejmować zarówno rywalizację, jak i współpracę. Głównym zamierzeniem jest zrozumienie, w jaki sposób te interakcje wpływają na stabilność w regionie jakie mają skutki dla globalnego bezpieczeństwa energetycznego. W artykule zastosowano modele dylematu więźnia, polowania na jelenia oraz gry iteracyjnej, aby ustalić możliwe wyniki. Z analizy wynika, że działania oparte na współpracy, szczególnie przy mediacji ze strony Brazylii, mogą prowadzić do obopólnych korzyści. Brak wzajemnego zaufania między dwiema skonfliktowanymi stronami może jednak utrwala obustronnego odstępowania od współpracy jako rozwiązanie nieoptymalne, ale zapewniające stabilność. Badanie ma na celu dostarczenie wniosków decydentom politycznym w omawianym regionie, którzy dążą do opracowania strategii związanych z bezpieczeństwem.
teoria gier, geopolityka, region Gujany, spór terytorialny, bezpieczeństwo energetyczne
Uwarunkowania prawne prowadzenia studiów podyplomowych Master of Business Administration (MBA) w Polsce
Ustawa z dnia 16 grudnia 2016 r. o zasadach zarządzania mieniem państwowym, która weszła w życie 1 stycznia 2017 r., określiła wymogi w stosunku do kandydatów na członków organów nadzorczych lub organów zarządzających spółek z udziałem Skarbu Państwa. Jako jeden z wymogów umożliwiających ubieganie się o kandydaturę, wskazano ukończenie studiów Master of Business Administration (MBA). Ustawodawca, poza samą nazwą, nie decydował się na określenie żadnych szczególnych wymagań stawianych takim studiom podyplomowym. W praktyce akademickiej studia te są realizowane na zasadach ogólnych, które zostały określone na gruncie przepisów ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Celem niniejszego artykułu jest poddanie analizie wybranych regulacji, aby ustalić uwarunkowania prawne obowiązujące w zakresie realizacji studiów podyplomowych Master of Business Administration (dalej również: MBA), a także zaproponować postulaty de lege ferenda w tym zakresie.
Master of Business Administration, MBA, studia podyplomowe, zarządzanie mieniem państwowym
Recepcja tocquevillowskiej teorii demokracji w Upadku cywilizacji zachodniej Floriana Znanieckiego
Artykuł analizuje recepcję tocquevillowskiej teorii demokracji w eseju Upadek cywilizacji zachodniej autorstwa Floriana Znanieckiego. Praca ta, choć mniej znana w dorobku socjologa, zawiera istotne refleksje nad kryzysem wartości w nowoczesnych społeczeństwach demokratycznych. Autor wskazuje na zbieżność poglądów Tocqueville’a i Znanieckiego w kwestii nieuchronności egalitaryzmu i centralizacji w demokracji masowej oraz zagrożeń wynikających z dominacji materializmu i osłabienia życia wspólnotowego. Znaniecki, łącząc filozofię i socjologię, formułuje diagnozę kulturowej dekadencji Zachodu, przestrzegając przed jej skutkami, widocznymi m.in. w bolszewizmie. Artykuł omawia także odniesienia Znanieckiego do francuskich autorów – Gobineau i de Custine’a – pokazując, jak jego krytyka biologicznego rasizmu oraz imperializmu rasowego kontrastuje z poglądami tych myślicieli. W swoim przedstawieniu bolszewizmu Znaniecki nawiązuje do opisu Rosji autorstwa Custine’a jako cywilizacji obcej Zachodowi, jednocześnie ostrzegając, że podobne destrukcyjne ruchy mogą pojawić się także w demokratycznym świecie, jeśli fundamenty kulturowe pozostaną niezabezpieczone. Znaniecki proponuje też ujęcie narodu jako wspólnoty kulturowej, a rasy jako kategorii społeczno‑symbolicznej, co odróżnia go od esencjalizmu rasowego Gobineau. W ostatniej części artykułu porównana zostaje koncepcja społeczeństwa obywatelskiego u Tocqueville’a i Znanieckiego – pierwszy widzi w stowarzyszeniach gwarant wolności, drugi dostrzega ich erozję i wzywa do odnowy elity duchowej. Artykuł ukazuje, że tocquevillowska krytyka demokracji znajduje u Znanieckiego twórczą kontynuację i aktualność, stanowiąc zarazem ostrzeżenie przed rozkładem wartości i instytucji w nowoczesnych demokracjach.
Florian Znaniecki, Alexis de Tocqueville, demokracja masowa, społeczeństwo obywatelskie, materializm społeczny, wartości kulturowe, bolszewizm, arystokracja ducha, rasizm i nacjonalizm, kryzys cywilizacji zachodniej
Wolność i obywatelskość w Rzeczpospolitej Obojga Narodów w perspektywie Lorda Actona
W powszechnym mniemaniu termin „obywatel” oznacza obywatelstwo danego państwa oraz prawo głosowania, takie samo jak innych współobywateli. Rozumienie to pomija najważniejszy aspekt obywatelstwa, tj. realny i stały wpływ obywateli na losy ich wspólnoty. Ten wymiar obywatelstwa podkreśla Lord Acton, zwracający uwagę na uczestnictwo obywatela w podejmowaniu decyzji, zwłaszcza w wymiarze lokalnym, i odrzucający redukowanie go do momentu wrzucania głosu do urny wyborczej, a poza tym – obojętnego i niemającego żadnego wpływu. Artykuł prezentuje pokrótce actońskie rozumienie obywatelstwa i stosuje jego podejście do szlachty Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Druga część artykułu analizuje problem „reform sejmowania” po wojnach z Moskwą i Szwecją w drugiej połowie XVII wieku, wskazując, iż główną odpowiedzialność za niepowodzenie tych wysiłków ponosi nie szlachta, a para królewska i jej zdolność do kontrolowania senatu i przeważającej większości izby poselskiej.
obywatelska wolność, obywatelskość, samorząd lokalny, demokracja szlachecka, prawo konstytucyjne, angielski konstytucjonalizm, ustrój Ameryki, reformy sejmowania, naród polityczny, Rzeczpospolita Obojga Narodów, Moskowia, szwedzki potop
Psychologiczne aspekty migracji przymusowych – przypadek Ukraińców uczących się w polskich szkołach
Od 2022 r. Polska z powodu wojny w Ukrainie przekształciła się w jedno z głównych państw na świecie przyjmujących uchodźców. Niniejszy artykuł przedstawia psychologiczne aspekty przymusowej migracji, a dokładniej odnosi się do ukraińskich dzieci, które w wyniku agresji rosyjskiej rozpoczęły naukę w polskich szkołach. Zwraca uwagę na uwarunkowania, z jakimi mierzą się dzieci i ich rodzice/opiekunowie. W kontekście dobrostanu psychicznego dzieci i młodzieży z Ukrainy porusza także kwestię relacji między uczniami oraz jednoczesnego uczestnictwa w polskim i ukraińskim systemie edukacji. Artykuł wskazuje, że zrozumienie psychologicznych uwarunkowań jest kluczowe dla skutecznego wsparcia adaptacji i integracji uczniów.
uchodźcy, Ukraina, Polska, uczniowie, psychologiczne aspekty
Szoki makroekonomiczne a instytucjonalna rekonfiguracja zarządzania gospodarczego w Unii Europejskiej
Artykuł analizuje wpływ szoków makroekonomicznych na ewolucję instytucjonalną zarządzania gospodarczego w Unii Europejskiej w latach 2007–2022, ze szczególnym uwzględnieniem Unii Gospodarczo‑Walutowej (UGW). Odwołując się do paradygmatu Nowej Ekonomii Instytucjonalnej oraz teorii integracji europejskiej, wskazano, że kryzysy: finansowy, zadłużeniowy i pandemiczny pełniły rolę katalizatorów funkcjonalnego dryfu, prowadząc do redystrybucji kompetencji i przesunięcia równowagi instytucjonalnej w kierunku poziomu ponadnarodowego. Szczególną uwagę poświęcono napięciom wynikającym z asymetrii między jednolitą polityką monetarną a rozproszonym nadzorem fiskalnym oraz ograniczoną koordynacją polityk makroekonomicznych. Analiza pokazuje, że reakcje instytucjonalne obejmowały rozwój pozatraktatowych instrumentów fiskalnych i ekspansję mandatów Komisji Europejskiej i EBC, mimo braku formalnych zmian traktatowych. W efekcie ukształtował się hybrydowy model zarządzania gospodarczego, charakteryzujący się większą elastycznością instytucjonalną i rosnącą rolą komponentu ponadnarodowego. Artykuł wnosi wkład do badań nad instytucjonalnym wymiarem integracji gospodarczej UE, ukazując zarządzanie gospodarcze jako obszar strukturalnej adaptacji w warunkach powtarzających się szoków systemowych.
Unia Europejska, strefa euro, Unia Gospodarczo‑Walutowa, ekonomia instytucjonalna, kryzys, integracja ekonomiczna, szoki makroekonomiczne
Czynniki determinujące przywództwo na podstawie literatury przedmiotu oraz w kontekście zarządzania edukacją w Polsce
W niniejszym opracowaniu przedstawiono wyniki przeglądu literatury w zakresie przywództwa i jego determinantów oraz zaprezentowano narzędzia do badania przywództwa w placówkach systemu edukacyjnego. Badanie ma charakter pilotażowy i ma na celu weryfikację założeń dotyczących przywództwa w edukacji oraz walidację proponowanego narzędzia badawczego pod kątem jego spójności i zakresu tematycznego poruszanych zagadnień. Po weryfikacji narzędzia badanie będzie kontynuowane z kolejnymi grupami podmiotów, a na podstawie wyników zostaną opracowane zalecenia dla sektora edukacyjnego w Polsce, z uwzględnieniem systemów edukacyjnych w innych krajach. Badanie ma charakter testowy i stanowi punkt wyjścia do badań na statystycznie istotnych próbach. Autorka jest świadoma ograniczeń niniejszego badania, jednak wyniki wskazują, że temat jest ważny i zasługuje na dalsze opracowanie. Omawiana problematyka jest istotna w kontekście świadomego i odpowiedzialnego zarządzania organizacją. Zakres badania jest nowatorski, ponieważ do tej pory nie przeprowadzono żadnych analiz ilościowych dotyczących modeli przywództwa w edukacji. Może więc być inspiracją i zbiorem wytycznych do prowadzenia dalszych badań w tej dziedzinie.
przywództwo, lider, czynniki determinujące przywództwo, system edukacji w Polsce, zarządzanie w edukacji
Konkurencyjność polskiej gospodarki w obliczu wyzwań klimatycznych i regulacji unijnych
Europejski Zielony Ład to przełomowa strategia Unii Europejskiej, której celem jest osiągnięcie neutralności klimatycznej do 2050 r., przy jednoczesnym zachowaniu konkurencyjności gospodarczej i sprawiedliwości społecznej. Konsekwentnie wdrażana strategia zmierzająca do neutralności klimatycznej Europy przyniosła istotne zmiany legislacyjne, finansowe i technologiczne, które mają przyspieszyć zieloną transformację, zwłaszcza w krajach takich jak Polska, gdzie wyzwania związane z wysoką emisyjnością są szczególnie duże. W związku z tym coraz częściej stawiane są pytania o to, czy Europa będzie w stanie wdrożyć te rozwiązania bez utraty międzynarodowej pozycji konkurencyjnej. Artykuł analizuje aktualne cele, postępy, bariery oraz możliwości finansowania transformacji, ze szczególnym uwzględnieniem możliwości wykorzystania środków europejskich do budowania konkurencyjności gospodarki i niwelowania negatywnych skutków w tym kosztów społecznych transformacji.
polityka klimatyczna, neutralność klimatyczna, Europejski Zielony Ład, zmiany klimatyczne, transformacja energetyczna, OZE, Komisja Europejska, Unia Europejska, fundusze europejskie
Wpływ wydobycia ropy naftowej na różne czynniki makroekonomiczne: studium przypadku gospodarki Kazachstanu
W niniejszym opracowaniu przeanalizowano wpływ cen ropy naftowej na PKB, inflację i kurs walutowy w przypadku Republiki Kazachstanu na podstawie danych kwartalnych od I kwartału 2000 r. do IV kwartału 2022 r. Aby oszacować, w jakim stopniu ceny ropy naftowej wpływają na agregaty ekonomiczne Kazachstanu, zastosowano model autoregresji wektorowej (VAR). Wyniki badań wskazują na istnienie statystycznie istotnego związku Grangera między cenami ropy naftowej a kursem walutowym, inflacją i PKB. Na podstawie wyników IRF i VD stwierdzono, że ceny ropy mają pozytywny wpływ na inflację i PKB; natomiast wpływ cen ropy na kurs walutowy jest negatywny. Ponadto zmiany cen ropy w znacznym stopniu przyczyniają się do wahań PKB, jednak ich wpływ na kurs walutowy i inflację jest mniejszy.
ceny ropy, inflacja, Kazachstan, kurs walutowy, model VAR, model SVAR; przyczynowość w sensie Grangera, wskaźniki makroekonomiczne, gospodarki eksportujące ropę