Prymat władzy federalnej w amerykańskim modelu państwa federacyjnego – ujęcie prawnokonstytucyjne (Myśl Ekonomiczna i Polityczna, 2010)
Celem niniejszej pracy jest przedstawienie ewolucji uprawnień władzyfederalnej w kierunku ustanowienia systemu federalnej hegemonii, w którymprymat władzy Waszyngtonu w formule kooperatywnego federalizmu(cooperative federalism) – czy też dualnego federalizmu (dual federalism) – niepodlega już dzisiaj dyskusji. Z uwagi na kluczową rolę Sądu Najwyższegona poszczególnych etapach konsolidacji władztwa federalnego najważniejszewydarzenia ustrojowe zostaną zilustrowane orzeczeniami sądowymi, w którychsąd, korzystając z uprawnienia do kontroli konstytucyjności prawa (judicialreview), przesądzał o kierunku zmian w państwie. Aktywność sędziówSądu Najwyższego w odniesieniu do interpretacji pozycji władzy centralnejw Stanach Zjednoczonych można podzielić na dwa okresy. W pierwszymz nich, przypadającym na wiek XIX, sędziowie poszerzali wpływy władzy federalnejniejako przy okazji ochrony ekonomicznej filozofii laissez-faire i oligarchicznychinteresów kół wielkiego biznesu (substantive due process), w drugimzaś, rozpoczynającym się w latach trzydziestych XX wieku, Sąd Najwyższyna skutek presji opinii publicznej i przemian społeczno-politycznych stanąłna straży nowej interpretacji praw i wolności obywatelskich (procedural due process of law).Refleksja nad przeobrażeniami w amerykańskim systemie politycznymoraz ewolucją złożonych stosunków między Waszyngtonem a poszczególnymistanami w kierunku większej centralizacji, w kontekście instytucjonalnychprzeobrażeń Unii Europejskiej po przyjęciu traktatu lizbońskiego, inspirujeprzy okazji rozważań do oceny możliwości porównania amerykańskiegomodelu federalizmu i amerykańskich doświadczeń ustrojowych z europejskądrogą integracji. Czy amerykańskie doświadczenie państwowotwórczemogłoby być przydatne w procesie tworzenia skuteczniej funkcjonującej Europy?