Relacje prezydenta Jaruzelskiego z ZSRR jako element wschodniej polityki Polski w latach 1989–1990 (Myśl Ekonomiczna i Polityczna, 2018)
Dzięki niewykorzystywanym dotąd źródłom archiwalnym tekst pozwalaprecyzyjniej przyjrzeć się mechanizmowi zrzucania hegemonii ZSRR nadPolską, i w szerszej perspektywie, nad pozostałymi krajami, będącymi odJałty strefą wpływów sowieckich. Wskazuje na cele polityczne, jakie stawiałsobie zwycięski obóz Solidarności. A na ich tle przybliża poglądy i zamiaryodsuniętych od władzy, w wyniku wyborów 4 czerwca 1989 r., komunistów.Wielkie nadzieje pokładali oni w Wojciechu Jaruzelskim, prezydencie, któregoznowelizowana konstytucja PRL wyposażyła w ogromne kompetencje.Życie pokazało jednak, iż mógłby je egzekwować tylko za cenę głębokiegopodziału kraju, konfliktu, który zamiast do reform prowadziłby do chaosu,załamania, a nie wzmocnienia Polski na arenie międzynarodowej. Utrwaliłbyteż negatywny wizerunek Jaruzelskiego. Prezydent stanął przed dylematem:wesprzeć zmiany, w tym te o charakterze geopolitycznym, czy się im przeciwstawić.Uznając dobro państwa i wolę obywateli wyrażoną w wyborach, wybrałpierwszą opcję. Choć trzeba przyznać, że istotną rolę odegrała słabnąca jegopozycja polityczna. Wybór większością zaledwie jednego głosu, systematyczneusuwanie ze stanowisk ludzi PZPR w koalicyjnym rządzie, rozpad PZPR,niechęć opinii publicznej – wszystko to pozbawiało go narzędzi do działania.W relacjach z ZSRR przyjął rolę bufora. Do końca sprawowania władzywierzył w powodzenie sowieckiej pierestrojki, Gorbaczowa jako reformatorasystemu, który – choć poddany transformacji – miał jednak trwać dalej. Dlategoteż chciał Gorbaczowa wspierać, uważając go za gwaranta demokratyzacjizarówno wewnętrznej, jak i w relacjach międzynarodowych. Bał się zwrotuZSRR ku nacjonalizmowi i awanturniczemu imperializmowi. Nie wyobrażałsobie zwrotu Polski ze Wschodu na Zachód, przystąpienia do NATO i WspólnotEuropejskich. Nie wykonał jednak żadnego ruchu, który mógłby ten celzniweczyć.
Keywords: prezydent, Wojciech Jaruzelski, polityka wschodnia, Polska – historia