(untitled) (Myśl Ekonomiczna i Polityczna, 2010)
Celem niniejszej pracy jest przedstawienie ewolucji uprawnień władzy federalnej w kierunku ustanowienia systemu federalnej hegemonii, w którym prymat władzy Waszyngtonu w formule kooperatywnego federalizmu (cooperative federalism) – czy też dualnego federalizmu (dual federalism) – nie podlega już dzisiaj dyskusji. Z uwagi na kluczową rolę Sądu Najwyższego na poszczególnych etapach konsolidacji władztwa federalnego najważniejsze wydarzenia ustrojowe zostaną zilustrowane orzeczeniami sądowymi, w których sąd, korzystając z uprawnienia do kontroli konstytucyjności prawa (judicial review), przesądzał o kierunku zmian w państwie. Aktywność sędziów Sądu Najwyższego w odniesieniu do interpretacji pozycji władzy centralnej w Stanach Zjednoczonych można podzielić na dwa okresy. W pierwszym z nich, przypadającym na wiek XIX, sędziowie poszerzali wpływy władzy federalnej niejako przy okazji ochrony ekonomicznej filozofii laissez-faire i oligarchicznych interesów kół wielkiego biznesu (substantive due process), w drugim zaś, rozpoczynającym się w latach trzydziestych XX wieku, Sąd Najwyższy na skutek presji opinii publicznej i przemian społeczno-politycznych stanął na straży nowej interpretacji praw i wolności obywatelskich (procedural due process of law). Refleksja nad przeobrażeniami w amerykańskim systemie politycznym oraz ewolucją złożonych stosunków między Waszyngtonem a poszczególnymi stanami w kierunku większej centralizacji, w kontekście instytucjonalnych przeobrażeń Unii Europejskiej po przyjęciu traktatu lizbońskiego, inspiruje przy okazji rozważań do oceny możliwości porównania amerykańskiego modelu federalizmu i amerykańskich doświadczeń ustrojowych z europejską drogą integracji. Czy amerykańskie doświadczenie państwowotwórcze mogłoby być przydatne w procesie tworzenia skuteczniej funkcjonującej Europy?